Beyaz Kod Nedir, Nasıl Verilir? Sağlıkta Şiddette 113 Bildirimi, Hukuki Yardım ve Cezalar

Beyaz kod, Sağlık Bakanlığının sağlık çalışanına yönelik şiddet olaylarını bildirme ve takip sistemidir. Olay, kurum yöneticisi tarafından derhal 113 numaralı telefonla Bakanlık Beyaz Kod Birimine bildirilir ve beyazkod.saglik.gov.tr adresindeki Beyaz Kod Bildirim Formu doldurulur; şiddete uğrayan çalışan da 113'ü doğrudan arayabilir. Sistemin dayanağı Bakanlığın Mayıs 2012 tarihli çalışan güvenliği genelgesi, cezaların dayanağı ise 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun ek 12. maddesidir.

Beyaz kod nedir?

Genelge şiddeti, "kişinin fiziksel ve psikolojik açıdan zarar görmesiyle sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel olan sözlü veya fiili hareketler" olarak tanımlar. Bu tanım yüzünden beyaz kod yalnız darp için değil, tehdit ve hakaret gibi sözlü şiddet için de verilir. Genelgeye göre:

• Bakanlıkta Beyaz Kod Birimi kurulmuş, 24 saat hizmet veren 113 hattı ve beyazkod.saglik.gov.tr internet sayfası açılmıştır.
• Hastanelerde ve ağız diş sağlığı merkezlerinde bir başhekim yardımcısının doğrudan takip ettiği Çalışan Hakları ve Güvenliği Birimi bulunur; birim çalışanların talep ve şikâyetlerini kabul eder, düzeltici faaliyet başlatır ve talep sahibine geri bildirim yapar.
• Beyaz kod uygulamasını sorumlu başhekim yardımcısı takip eder; görevli müdahale ekibinin olay yerine en kısa sürede ulaşması sağlanır.

Beyaz kod nasıl verilir?

Bakanlık Beyaz Kod Birimi bildirim üzerine yöneticiye ve personele hukuki süreç hakkında rehberlik eder; olay adli makamlara iletilmemişse kendisi derhal bildirir. Beyaz Kod sisteminde mağdur ve kurum yöneticileri başvuruyu ilk günden hukuki sürecin sonuna kadar sistem üzerinden izleyebilir; her aşamada mağdurun kayıtlı e-posta adresine bilgilendirme gönderilir.

Beyaz kod kaç gün içinde bildirilir?

Genelge gün sayısı vermez, "derhal" der: yönetici olayı vakit kaybetmeden 113'e ve adli mercilere bildirir. Genelgeye göre kamu görevlilerine karşı işlenen şiddet olaylarının takibi şikâyete bağlı değildir; yönetici, çalışanın şikâyetçi olup olmadığına bakmadan olayı adli mercilere iletmek zorundadır. Özel sağlık kuruluşlarından da adli bildirimde aynı hassasiyet istenir.

Sağlık çalışanına şiddetin cezası nedir?

3359 sayılı Kanunun ek 12. maddesi, kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen dört suç için özel kurallar koyar:

Aynı madde ve ilgili kanunlardaki diğer hükümler:

• Özel hastane çalışanı: Özel sağlık kurum ve kuruluşlarında çalışanlar, göreviyle bağlantılı olarak kendilerine karşı işlenen suçlarda TCK uygulanırken kamu görevlisi sayılır.
• Yakalama ve ifade: Sağlık kurumunda çalışana karşı görevi sebebiyle kasten suç işleyen şüpheli kolluk tarafından yakalanıp Cumhuriyet başsavcılığına sevk edilir. Müşteki, mağdur ya da tanık olan sağlık personelinin ifadesi işyerinde alınır.
• Tutuklama: Ceza Muhakemesi Kanununun 100. maddesinin 3. fıkrasına 2022'de 7406 sayılı Kanunla eklenen (j) bendine göre sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele karşı görevleri sırasında veya görevleri dolayısıyla işlenen kasten yaralama, kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilen suçlar arasındadır.
• Sağlık hizmetinin engellenmesi: TCK md. 113'e göre cebir veya tehditle kamu hizmetinden yararlanmanın engellenmesinde ceza 2-5 yıl hapistir; suçun konusu sağlık hizmetiyse ceza altıda birine kadar artırılır.
• Hizmetin başka personelce verilmesi: Şiddetin yaşandığı kurumda faile ya da yakınına mağdurun verdiği hizmeti verebilecek başka personel varsa hizmeti o personel verir.

Şiddete uğrayan çalışan hizmetten çekilebilir mi?

Evet. Genelgeye göre şiddete uğrayan sağlık çalışanı, acil verilmesi gereken hizmetler hariç hizmetten çekilme talebinde bulunabilir. Talep, kurumun belirlediği yöneticiye sözlü ya da yazılı bildirilir; yönetici gecikmeden karar verir. Talep uygun bulunursa hastanın tedavisini sürdürecek başka bir çalışan belirlenir, kurumda mümkün değilse hasta başka bir sağlık kurumuna sevk edilir.

Hukuki yardım nasıl alınır?

Hukuk birimi, suçtan zarar gören Bakanlık personeline (vefatı hâlinde kanuni mirasçılarına) avukat yardımı isteyip istemediğini sorar. Talep edilirse Bakanlık avukatları, 28 Nisan 2012 tarihli ve 28277 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlık Bakanlığı Personeline Karşı İşlenen Suçlar Nedeniyle Yapılacak Hukuki Yardımın Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik çerçevesinde yardım eder.

Sık sorulanlar

Sözlü şiddet için beyaz kod verilir mi?

Evet. Genelgedeki şiddet tanımı sözlü hareketleri de kapsar; tehdit ve hakaret de 3359 ek 12. maddedeki ağırlaştırılmış suçlar arasındadır.

Özel hastanede çalışan beyaz kod verebilir mi?

Evet. Genelge kamu ve özel tüm sağlık kurum ve kuruluşlarında yaşanan şiddet olaylarının 113'e bildirilmesini ister; özel kurum çalışanı da TCK uygulamasında kamu görevlisi sayılır.

Beyaz kod olay bildirim formu nerede?

Form beyazkod.saglik.gov.tr adresindedir ve kurum yöneticisi tarafından doldurulur. Çalışan kendisi 113'ü arayarak bildirim yapabilir.

Can güvenliği nedeniyle tayin istenebilir mi?

Şiddet olayından sonra can güvenliği mazeretiyle yer değiştirme şartları mazeret tayini rehberimizde anlatılıyor.

Son olaylar Sağlıkta Şiddet sayfasında (en sonuncusu: Samsun'da asistan hekime bıçaklı saldırı). Yaşadıklarınızı ve kurumunuzdaki uygulamayı Sağlıkta Şiddet forumunda paylaşabilirsiniz.

Bu haber ilk olarak Sağlıkçılar.com'da yayımlandı.