Sağlık Çalışanlarına Yıpranma Payı: Fiili Hizmet Süresi Zammı Kimleri Kapsar, Nasıl Hesaplanır?
5510 sayılı Kanunun 40. maddesine göre hemşire, ebe, hekim, eczacı ve diğer sağlık meslek mensuplarının sağlık hizmetinde geçen her 360 gününe 60 gün fiili hizmet süresi zammı eklenir; radyasyonla çalışanlarda bu süre 90 gündür.
Sağlık çalışanlarının "yıpranma payı" diye bildiği hak, resmî adıyla fiili hizmet süresi zammıdır ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 40. maddesinde düzenlenir. Sağlık meslek mensupları bu maddenin tablosuna 26 Temmuz 2018 tarihli 7146 sayılı Kanunla eklenen 20. sırayla girdi. Aşağıdaki bilgiler maddenin Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel metninden alınmıştır.
Sağlık çalışanlarına yıpranma payı var mı?
Evet. 5510'un 40. maddesindeki tablonun 20. sırası ("İnsan sağlığına ilişkin işler") şu kişileri kapsar:
- 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun,
- 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu,
- 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun
kapsamında sağlık meslek mensubu sayılan ve insan sağlığı için koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerde çalışanlar. Hekim, diş hekimi, eczacı, hemşire, ebe ve 1219 sayılı Kanunun sağlık meslek mensubu saydığı diğer meslekler bu tanımın içindedir. Madde hem kadrolu memurlara (4/1-c) hem SGK'lı çalışanlara (4/1-a) uygulanır; özel hastane çalışanları da kapsamdadır.
Yıpranma payı kaç gün?
| Tablodaki sıra | Kimler | Her 360 güne eklenen |
|---|---|---|
| 20) İnsan sağlığına ilişkin işler | Koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmette çalışan sağlık meslek mensupları | 60 gün |
| 11) Radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işler | Radyoaktif, radyoiyonizan maddeler ya da diğer korpüsküler emanasyon kaynaklarıyla çalışanlar | 90 gün |
Madde, birden fazla sıraya girenlere en yüksek olan sıranın uygulanacağını söyler. Bu yüzden radyasyon kaynağıyla çalışan bir radyoloji teknikeri ya da nükleer tıp çalışanı 60 değil 90 gün kazanır. 360 günden kısa çalışmalarda zam orantılı hesaplanır.
Yıpranma payı nasıl hesaplanır?
Hesap üç adımdır:
- Prim gününe ekleme: Kapsamdaki işte geçen her 360 gün için 60 gün (radyasyonda 90 gün) eklenir. Toplam ekleme 5 yılı geçemez.
- Emeklilik yaşından indirim: Eklenen sürenin yarısı, 3 yılı geçmemek üzere emeklilik yaş haddinden indirilir.
- Yaş indirimi şartı: Yaş indiriminden yararlanmak için kapsamdaki işte en az 3600 gün (yaklaşık 10 yıl) çalışmış olmak gerekir. Ölüm ve malullük hâlleri bu şarttan muaftır.
Örnek hesap (sağlık hizmetinde, radyasyonsuz):
| Sağlık hizmetinde geçen süre | Prim gününe eklenen | Emeklilik yaşından indirim |
|---|---|---|
| 5 yıl (1800 gün) | 300 gün | Yok (3600 gün şartı dolmadı) |
| 10 yıl (3600 gün) | 600 gün | 300 gün |
| 20 yıl (7200 gün) | 1200 gün | 600 gün |
| 30 yıl (10800 gün) | 1800 gün (5 yıl sınırı) | 900 gün |
Tablo, yasanın oranlarının doğrudan uygulamasıdır; kişisel emeklilik tarihiniz ilk işe giriş tarihinize ve toplam prim gününüze göre SGK tarafından belirlenir. Kesin sonuç için e-Devlet'teki hizmet dökümünüze bakın.
Yıpranma payı için hangi şartlar aranır?
Maddeye göre çalışmanın fiili hizmet süresi zammı kapsamında sayılması için sigortalının belirtilen işlerde fiilen çalışması ve o işlerin risklerine maruz kalması şarttır. Sağlık meslek mensubu olmak tek başına yetmez; koruyucu, teşhis, tedavi ya da rehabilitasyon hizmetinde fiilen çalışılan süreler sayılır. Maddenin uygulama usul ve esasları Kurumun önerisiyle Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
Yıpranma payı maaşı artırır mı?
Fiili hizmet süresi zammı aylık maaşa ek bir ödeme değildir; prim gün sayısına eklenen süredir. Etkisi emeklilikte görülür: daha fazla prim günü ve şartlar sağlanırsa daha erken emeklilik yaşı. Çalışırken alınan maaş kalemlerini maaş hesaplama aracında görebilirsiniz.
Radyasyonla çalışanların başka hakları var mı?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 103. maddesine göre hizmeti sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele her yıl yıllık izne ek olarak bir aylık sağlık izni verilir. Bu ve diğer izin hakları sağlık personeli izin hakları rehberimizde tablo hâlinde anlatılıyor.
Hizmet dökümünüzde fiili hizmet zammının görünüp görünmediğiyle ilgili deneyimlerinizi Maaş ve Özlük Hakları forumunda paylaşabilirsiniz.
Bu haber ilk olarak Sağlıkçılar.com'da yayımlandı.
Kaynaklar
Bu konuda meslektaşlarının ne düşündüğünü merak ediyor musun?
Forumda tartışTayin, atama ve maaş gelişmelerini bildirimle ya da sosyal medyadan anında takip et.
Maaş ve zam gelişmelerini kaçırma
Her cuma haftanın maaş, zam, nöbet ve ek ödeme haberleri tek e-postada. İstediğin an tek tıkla çıkabilirsin.
Bu haberde hata mı var? Düzeltme bildirin.
